การบริการยืมคืน & บริการยืมระหว่างห้องสมุดหรือสถาบัน

การบริการยืมคืน

ค่าปรับ

                        วัตถุประสงค์ : เพื่อกระตุ้นให้ผู้ใช้มีความรับผิดชอบและเป็นการกระจายการหมุนเวียนให้ผู้อื่นได้มีโอกาสเข้าถึง

การกำหนดค่าปรับ : ห้องสมุดต่างๆจะกำหนดค่าปรับแตกต่างกันและค่าปรับทรัพยากรสารสนเทศแต่ละประเภทก็มีความแตกต่างกันด้วย แต่ค่าปรับสำหรับการยืมระยะสั้นจะสูงกว่าค่าปรับการยืมระยะยาว บรรณารักษ์จึงควรส่งเอกสารแจ้งเตือนวันส่งก่อนวันที่ผู้ใช้จะคืน อาจแจ้งเป็นหนังสือ กระดาษเอกสาร E-mail หรือ SMS ก็ได้

การจัดการปัญหาในการปรับ : อาจมีการยกเว้น การผ่อนผันหรือยืดเวลาส่งคืน หากผู้ใช้ไม่มีการส่งคืนและไม่จ่ายค่าปรับ สิทธิการใช้ห้องสมุดจะถูกระงับและบางห้องสมุดของมหาวิทยาลัยถึงกับทำเรื่องขอระงับการออก Transcript หรือระงับการอนุมัติการสำเร็จการศึกษา บรรณารักษ์จึงควรติดประกาศเพื่อแจ้งขอความร่วมมือให้ส่งหนังสือคืนตามกำหนดและควรแจ้งเตือนเป็นระยะก่อนการดำเนินการใดๆในการจำกัดสิทธิ

การจ่ายค่าปรับ : อาจจ่ายที่บริการยืมคืนหรือจ่ายผ่านระบบอัตโนมัติ และควรเปิดโอกาสให้มีการผ่อนผันต่อรองระหว่างผู้ยืมและเจ้าหน้าที่

ค่าสมาชิก & ค่าธรรมเนียม: สำหรับหนังสือที่เสียหาย ต้องมีการปรับค่าเสียหาย ซึ่งคิดราคาตามค่าใช้จ่ายต่างๆในการซ่อมแซม และมีการแจ้งรายละเอียดให้กับผู้ชดใช้ค่าเสียหายด้วย

จริยธรรมในการบริการ

            ต้องป้องกันสิทธิของผู้ใช้ กล่าวคือ มีการหมุนเวียนทรัพยากรสารสนเทศในห้องสมุดให้ผู้อื่นได้เข้าถึงบ้าง ไม่ควรให้ผู้ใดผู้หนึ่งครอบครองและควรให้บริการที่สอดคล้องกับหลักการที่ถูกต้อง          

การจัดการชั้น

            ถือเป็นหน้าที่หลักของบรรณารักษ์ เพื่อให้ผู้ใช้สามารถเข้าถึงได้ ควรจัดให้เป็นระเบียบ เพื่อให้ผู้ใช้สามารถหาได้ง่ายและสะดวก ทุกเทอมจึงต้องมีการขึ้นชั้นใหม่ เพื่อตรวจสอบการวางผิดที่และการสูญหายของทรัพยากรสารสนเทศ อีกทั้งมีการทำการขึ้นชั้นหนังสือยอดนิยมด้วย

การดูแลรักษา

            ควรจัดเจ้าหน้าที่เพื่ออบรมการใช้ให้กับผู้ใช้ในการดูแลรักษาหนังสือแบบพื้นฐาน เช่น ห้ามนั่งทับ ห้ามทานอาหารเครื่องดื่มขณะเปิดอ่าน ห้ามฉีกหรือตัดส่วนใดส่วนหนึ่งในหนังสือ เป็นต้น

การรักษาความปลอดภัย

            คือ การมีแถบแม่เหล็กสอดเข้าไปในหนังสือ และมีประตูที่ใช้ตรวจสอบการนำทรัพยากรสารสนเทศออกนอกห้องสมุดโดยไม่ได้ทำการยืม เป็นการป้องกันการสูญหายของทรัพยากรสารสนเทศภายในห้องสมุด

การจัดเก็บทะเบียนผู้ใช้

            คือ การเก็บข้อมูลส่วนตัวของผู้ใช้ ได้แก่ ชื่อ ที่อยู่ หมายเลขโทรศัพท์ เพื่อสะดวกในการติดต่อกับผู้ใช้ และเพื่อสามารถจำแนกได้ว่า ใครบ้างที่มีสิทธิ์ยืมทรัพยากรของห้องสมุด

บัตรสมาชิก แบ่งออกเป็น

1.      บัตรพลาสติก

2.      บัตรติดแถบแม่เหล็ก

a.      บัตรที่ไม่เกี่ยวกับการเงิน (Non Financial Related Card) เช่น บัตรสมาชิก บัตรเข้าออก-เข้าสถานที่  ใบจอดรถ บัตรเก็บข้อมูล

b.      บัตรที่เกี่ยวกับการเงิน (Financial Related Card) ประกอบด้วยระบบการป้องกันระดับสูง มีการเข้ารหัส การใช้งาน เช่น บัตรธนาคารเบิกเงินสด บัตรเดบิต บัตรวีซ่า และมาสเตอร์การ์ด แบบไม่ติด Chip

3.      บัตรติดรหัสแถบ

4.      บัตรติดชิพหรือบัตรอัจฉริยะ

a.      บัตรทำงานแบบสัมผัส (Contact Card) บัตรนี้การทำงานต้องนำตัวชิพที่ด้านหน้าบัตรเข้าเครื่องอิเล็กทรอนิกส์ เพื่ออ่านค่า (EDC-Electronic Debit Card) บัตรนี้เหมาะสำหรับงานที่เก็บข้อมูลจำนวนมากและต้องการความปลอดภัยสูง เช่น บัตรเครดิต บัตรประชาชน ใบขับขี่

b.      บัตรทำงานแบบไม่สัมผัส (Contactless Card) บัตรที่ผสมผสานการทำงานของ RFID เข้าไป ภายในตัวบัตรจะประกอบด้วยชิพและเสาอากาศ (Antenna) เพื่อใช้ในการสื่อสาร เช่น บัตรเข้า – ออกสถานที่ บัตรเดินทางรถไฟฟ้า บัตรสมาชิก เป็นต้น

c.      บัตรทำงานแบบผสม (Dual Interface Card) บัตรที่ทำงานได้ทั้งระบบสัมผัสและไม่สัมผัส ให้การใช้งาน สะดวก และรวดเร็ว มากขึ้น ปัจจุบันมีการใช้งานในระบบ การชำระเงินและอุตสาหกรรมความปลอดภัย เช่น บัตรประชาชน บัตรเงินสด เป็นต้น

บริการจอง

            เป็นบริการที่ผู้ใช้สามารถจองหนังสือหรือทรัพยากรสารสนเทศอื่นๆที่ต้องการได้ โดยการกรอกข้อมูลผ่านทางเว็บไซต์ของห้องสมุด

บริการหนังสือสำรอง

            เนื่องจากมีจำนวนทรัพยากรสารสนเทศที่จำกัด จึงมีการจำกัดระยะเวลาในการใช้ให้สั้นลง เพื่อให้ผู้ใช้ทุกคนสามารถเข้าถึงได้

Instant Messenger (IM) บน OPAC

            เป็นการทำ IM เพื่อช่วยในการให้บริการตอบคำถาม

Online Chat แบ่งออกเป็น

1.      Online Chat

2.      Integrate Online IM

สาเหตุที่ผู้ใช้ไม่พอใจในการให้บริการ

1.      ปัญหาในการเข้าถึง เช่น ผู้ใช้ไม่สามารถหาสิ่งที่ต้องการได้, ระยะเวลาในการยืมสั้นหรือจำกัดครั้งการยืมต่อ

2.      ปัญหาของฝ่ายยืมคืน เช่น ผู้ใช้ไม่ได้รับการแจ้งเตือนกำหนดส่ง

3.      ปัญหาการจัดการพื้นที่ห้องสมุด เช่น การมีเสียงรบกวน

4.      ปัญหาการจัดเตรียมพื้นที่ เช่น ห้องสมุดมีอากาศร้อนหรือเย็นเกินไป

5.      ปัญหาจากค่าปรับ

6.      ปัญหาความไม่พอใจจากการบริการของบรรณารักษ์

7.      ปัญหาเครื่องมืออุปกรณ์ในห้องสมุดไม่ทำงาน

ความคาดหวังของผู้ใช้

            ผู้ใช้สามารถเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศได้อย่างสะดวก เพื่อให้ผู้ใช้ได้มาซึ่งสารสนเทศที่ต้องการและได้สารสนเทศที่มีความน่าเชื่อถือ โดยไม่มีค่าใช้จ่ายใดๆ

บริการยืมระหว่างห้องสมุดหรือสถาบัน (Inter Library Loan - ILL)

            เนื่องจาก ไม่มีห้องสมุดใดที่สามารถจัดหาทรัพยากรที่ตอบสนองความต้องการของผู้ใช้ได้ทั้งหมด และฝ่ายบริหารห้องสมุดได้คำนึงถึงการให้บริการยืมระหว่างห้องสมุดเป็นบริการหลัก เพราะถือว่าเป็นส่วนหนึ่งที่เพิ่มคุณภาพในการให้บริการและทำให้ผู้ใช้สามารถได้สารสนเทศที่ต้องการ ซึ่งประกอบด้วย การขอยืมและการให้ยืม ดังนั้น บริการยืมระหว่างห้องสมุดหรือสถาบันจึงหมายถึง บริการที่สถาบันหรือสถาบันบริการสารสนเทศร่วมมือกันในการให้บริการขอใช้วัสดุห้องสมุดภายในสถาบันหรือสถาบันบริการสารสนเทศอื่นๆ โดยมีข้อตกลงร่วมกัน เพื่อสามารถตอบสนองความต้องการของผู้ใช้ให้ดีที่สุด

           

องค์ประกอบ

1.      สร้างเครือข่ายความร่วมมือ

2.      สร้างข้อตกลงร่วมกัน เพื่อการปฏิบัติร่วมกัน

ความสำคัญของบริการ ILL

1.      ขยายความสามารถในการเข้าถึง

2.      ลดข้อจำกัดด้านระยะทาง

3.      ใช้ทรัพยากรสารสนเทศอย่างคุ้มค่าคุ้มทุน

4.      ช่วยประหยัดงบประมาณ

5.      ช่วยให้สามารถเข้าถึงทรัพยากรที่หายากที่มีเฉพาะบางห้องสมุด

6.      สร้างความเข้มแข็งในการจัดการ

7.      สร้างภาพพจน์ที่ดีในการให้บริการ